Zasiłek pogrzebowy to nie zwrot za wszystko

Skala wypłat pokazuje, jak ważna jest to forma pomocy. Od stycznia do września 2026 r. wypłacono 299,1 tys. zasiłków pogrzebowych na kwotę 1 870,2 mln zł, a przeciętna wypłata wyniosła 6 252,67 zł. W analogicznym okresie rok temu (w pierwszym półroczu 2025 roku) ZUS wypłacił 188,2 tys. zasiłków pogrzebowych na łączną kwotę 752,4 mln zł. Przeciętnie na jeden pogrzeb przypadało 3997,33 zł.

Zasiłki pogrzebowe wpłacone przez ZUS na Dolnym Śląsku (I półrocze 2026) 16,4 tys. zasiłków, na kwotę 103,5 mln zł.

Od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4 tys. zł do 7 tys. zł. Zmienił się również czas oczekiwania na pieniądze. Zamiast dotychczasowych 30 dni ZUS ma na wypłatę zaledwie 14 dni. Co więcej, kwota zasiłku będzie waloryzowana co roku w marcu, jeśli inflacja w poprzednim roku przekroczy 5 proc.

– Zasiłek pogrzebowy jest przeznaczony na pokrycie kosztów pochówku, a nie wszystkich wydatków, które mogą pojawić się przy okazji śmierci bliskiej osoby. Dlatego warto wiedzieć, co ZUS uzna za koszt pogrzebu, a czego nie można uwzględnić przy ustalaniu wysokości wypłaty – mówi Iwona Kowalska-Matis, rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku.

Nie tylko rodzina może dostać zasiłek

Rzeczniczka wyjaśnia, że o pieniądze z ZUS może wystąpić nie tylko najbliższa rodzina zmarłego. Prawo do zasiłku ma również każda inna osoba lub instytucja, która faktycznie pokryła koszty pogrzebu i potrafi je udokumentować. Może to być na przykład sąsiad, przyjaciel zmarłego, dom pomocy społecznej, gmina czy pracodawca.

– Jeżeli za pogrzeb zapłaciła osoba spoza rodziny albo instytucja, zasiłek przysługuje w wysokości udokumentowanych wydatków, ale nie wyższej niż ustawowa kwota zasiłku. Nie ma więc znaczenia samo pokrewieństwo ze zmarłym, lecz to, kto rzeczywiście poniósł koszty pochówku – tłumaczy Kowalska-Matis.

Jeśli koszty pogrzebu pokryło kilka osób lub podmiotów, zasiłek zostanie podzielony między nich proporcjonalnie do poniesionych wydatków. Każdy musi zatem przedstawić dokumenty potwierdzające, ile zapłacił.

Sama faktura za trumnę nie wystarczy

Co właściwie można uznać za koszt pogrzebu? Przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu takich wydatków. Przyjmuje się, że pogrzeb obejmuje czynności od chwili śmierci do pochowania ciała lub prochów zmarłego. W praktyce pojawia się wiele wątpliwości. Czy wystarczy przedstawić rachunek za trumnę? Czy ZUS uwzględni oprawę ceremonii religijnej? A co z kwiatami i nagrobkiem?

– Sam rachunek za zakup trumny nie jest wystarczającym dowodem pokrycia wszystkich kosztów pogrzebu. Istnieje bowiem domniemanie, że pozostałe wydatki mogła ponieść inna osoba, która również będzie ubiegać się o zasiłek. Dlatego ZUS musi ustalić wszystkie okoliczności i sprawdzić, kto rzeczywiście sfinansował pochówek – tłumaczy Iwona Kowalska-Matis.

Nie oznacza to jednak, że wydatki na ceremonię religijną zostaną pominięte. Koszty związane z uroczystością kościelną, potwierdzone przez instytucję kościelną, są uwzględniane przy ustalaniu wysokości zasiłku.

Inaczej jest z kwiatami. Sam zakup wieńców czy wiązanek nie stanowi kosztu pogrzebu uprawniającego do otrzymania zasiłku. Gdyby było inaczej, o pieniądze z ZUS mógłby występować praktycznie każdy uczestnik uroczystości, który kupił kwiaty.

Według rzeczniczki, z refundacją nie można również liczyć na pokrycie kosztów nagrobka. Jego postawienie nie jest bezpośrednio związane z pochówkiem. Grób może przecież pozostać bez nagrobka, a pomnik można postawić nawet kilka lat po pogrzebie.

Komu przysługuje zasiłek pogrzebowy?

Zasiłek można otrzymać po śmierci:

• osoby mającej ustalone prawo do emerytury lub renty;
• osoby mającej ustalone prawo do emerytury pomostowej;
• osoby ubezpieczonej, w tym ubezpieczonej z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia;
• osoby mającej ustalone prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego;
• osoby, która zmarła w okresie pobierania zasiłku chorobowego albo świadczenia rehabilitacyjnego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia;
• członka rodziny emeryta lub rencisty.

Jest 12 miesięcy na złożenie wniosku

O zasiłek pogrzebowy trzeba wystąpić w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której przysługuje prawo do wypłaty. Po tym terminie roszczenie co do zasady wygasa.

Są jednak wyjątki. Jeśli złożenie wniosku w ciągu roku nie było możliwe z przyczyn całkowicie niezależnych od osoby uprawnionej, na przykład z powodu późniejszego odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania osoby zmarłej, termin 12 miesięcy liczy się od dnia pogrzebu.

Taką sytuację trzeba odpowiednio udokumentować. Potwierdzeniem może być zaświadczenie policji lub prokuratury, odpis zupełny aktu zgonu albo inny dokument urzędowy wskazujący przyczyny uniemożliwiające wcześniejsze złożenie wniosku.

Jakie dokumenty trzeba przygotować?

Do wypłaty zasiłku pogrzebowego potrzebne są przede wszystkim:

• wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego;
• skrócony odpis aktu zgonu albo odpis zupełny aktu urodzenia dziecka z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe;
• oryginały rachunków dokumentujących poniesione koszty pogrzebu; jeśli oryginały zostały złożone w banku, można przedstawić ich kopie potwierdzone przez bank za zgodność z oryginałem;
• dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub powinowactwo osoby składającej wniosek ze zmarłym, np. skrócone odpisy aktów stanu cywilnego lub dowód osobisty zawierający wymagane dane;
• zaświadczenie płatnika składek potwierdzające podleganie ubezpieczeniu w dniu śmierci – jeśli zmarły był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny osoby ubezpieczonej.

Ostatni dokument nie jest wymagany w przypadku osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz osób z nimi współpracujących.

Donacja zwłok nie pozbawia prawa do zasiłku

Osobna sytuacja dotyczy osób, które zdecydowały się przekazać swoje ciało na cele naukowe. W takim przypadku tradycyjny pogrzeb może odbyć się dopiero po zakończeniu badań i przekazaniu rodzinie szczątków przez instytucję naukową.

Ponieważ termin pochówku zależy od okoliczności niezależnych od rodziny, osoby uprawnione mogą wystąpić o zasiłek także za tzw. pogrzeb symboliczny. Do wniosku należy dołączyć faktury dokumentujące poniesione wydatki.

Śmierć za granicą. W którym kraju złożyć wniosek?

Zasiłek pogrzebowy może przysługiwać również wtedy, gdy osoba ubezpieczona lub członek jej rodziny umrze poza granicami Polski. Wniosek można złożyć zarówno w instytucji właściwej, jak i w instytucji miejsca zamieszkania. Trzeba do niego dołączyć dokumenty wymagane przez przepisy państwa, którego ustawodawstwo ma zastosowanie.

Ważna jest przy tym zasada niekumulowania świadczeń. Zasiłek pogrzebowy można otrzymać tylko w jednym kraju. Nie można więc ubiegać się o niego jednocześnie w Polsce i w państwie, w którym zmarły pracował lub był ubezpieczony.

Źródło: Iwona Kowalska-Matis Regionalna Rzeczniczka Prasowa ZUS Województwa Dolnośląskiego